برخى از متكلمان ، از باب آن كه تحقّق وعد و وعيد بدون وجود معاد و نشأت آخرت امكان‌پذير نيست ، به لزوم معاد استدلال نموده‌اند . اشاعره در اين باب از باب انكار حسن و قبح عقلى ، تحقّق معاد و لزوم اعتقاد به محشر و احياى نفوس جهت نيل به جزاى اعمال را جزء سمعيات مىدانند . از قدماى حكما و اوايل نيز نقل شده است كه اگر آخرتى براى رسيدن به ثواب و نتايج اعمال نيك و نيل به جزاى اعمال و ثمرات افعال زشت موجود نباشد ، دنيا جولانگه اشرار و نفوس خبيثه و منغمران در شهوات خواهد بود . قايلان به تحسين و تقبيح عقلى گويند : عقل ، مستقلا به لزوم وجود معاد و حشر و نشر حكم نمايد . و آيات قرآنى به همين حكم عقل ارشاد نمايند ، چون در مستقلات عقليه حكم تشريعى به نحو تأسيس معنا ندارد . اشاعره گويند : عقل به لزوم معاد حكم ننمايد و از ناحيهء شرع ، اين اصل اعتقادى تأسيس شده است ، اول اختلافى كه در امر معاد بين مسلمين پيش آمد همين اختلاف عدليه و اشاعره مىباشد . بنابراين ، اختلافى در اصل لزوم معاد و يوم جزا وجود ندارد و اختلاف ، در كيفيت معاد و حقيقت آن موجود است [ 1 ] .